6361 sayılı Kanun’da (“Kanun”) ve ilgili diğer mevzuatlarda yapılan değişikliklerle tüm finans şirketlerini ilgilendiren birçok yeni hüküm getirilmiştir. Değişikliğin temel sebebi tasarruf finansman şirketlerinin Kanun kapsamında düzenlenmesi olsa da 6361 sayılı Kanun’a tabi diğer finans kuruluşlarını da ilgilendiren birçok yeni hüküm mevcuttur. Bu kapsamda değerlendirmelerimiz aşağıdaki başlıklardan oluşmaktadır:
 

1. Tüm finans şirketlerini ilgilendiren değişiklikler

2. Tasarruf finansman şirketlerini ilgilendiren değişiklikler

3. Kanun teklifinde yer alan yeni kabahat ve cezalar

4. Diğer kanunlarda yapılacak değişiklikler

1. Tüm Finans Şirketlerini ilgilendiren değişiklikler

1. Kanun’un ismi 6361 Sayılı “Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu” olarak değiştirilmiştir.

2. 5.  maddenin 1. fıkrası (a) bendinde yapılan değişiklikle, şirketler bakımından kurucu ortak sayısının asgari beş kişi olma şartı kaldırılmıştır.

3. BDDK[1], ödenmiş sermaye tutarı şartını ÜFE oranından daha yüksek bir oranda arttırmaya yetkilendirilmiştir.

4. 5. madde 1. fıkra (e) bendi değiştirilerek, ilgili şirketlerin ödenmiş sermayelerinin asgari elli milyon Türk lirası olması gerektiğine hükmedilmiştir. Tasarruf finansman şirketleri bakımından ise bu tutar yüz milyon Türk lirası kabul edilmiştir.

5. 9. maddenin birinci fıkrası (ç) bendinde yapılan değişiklikle, şirketlerin fon toplaması, menkul kıymet ihraç etmesi hakkındaki hükümdeki 2499 sayılı Kanun ibaresi kaldırılmış; hükme 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ibaresi eklenmiştir. Tasarruf finansman kuruluşları müşterilerinin taahhüt ettikleri tasarruf tutarları, bu madde kapsamında istisna tutulmuştur.

6. Tasarruf finansman şirketleri dışında kalan şirketlerin ise yurt içi ve yurt dışı iştirak edinmelerine ilişkin usul ve esasların Kurulca belirleneceği kararlaştırılmıştır.

7. 11. maddede yapılan değişiklikle ortak sayısının beşin altına düşmesine yol açan pay devirlerinin hükümsüz olması ve pay defterine kaydolmaması şartı kaldırılmıştır ve bu şekilde 11. madde, 5. maddenin 1. fıkrası (a) bendinde yapılan değişiklikle uyumlu hale getirilmiştir.

8. 12. maddede öngörülen tasfiyeye ilişkin hükümde yapılan değişiklik ile tasarruf finansman şirketleri hüküm bakımından istisna tutulmuştur. Tasarruf finansman şirketleri için maddenin devamında ayrı bir usul öngörülmüştür (bu kapsamda yapılan değişiklikler için ikinci bölüme bakınız).

9. 15. maddenin birinci fıkrasındaki “şirketlerin faaliyetleri ile özkaynakları arasında” ibaresi madde metnin çıkarılmıştır. 15. maddeye eklenen 4. fıkra ile bir şirketin;

• Yükümlülüklerinin toplam değerinin varlıklarının toplam değerini aşması, aktiflerinin vade itibarıyla yükümlülüklerini karşılayamama tehlikesiyle karşı karşıya gelmesi, aktif kalitesinin mali bünyeyi zayıflatabilecek şekilde bozulması,

• Gelir gider dengesinin bozulması ile özkaynaklarının faaliyetlerini emin bir şekilde yürütecek yeterlilikte olmaması veya bu durumun gerçekleşmek üzere bulunması,

• Güven ve istikrar bakımından finansal sisteme yönelik risk oluşturması,

• 7. maddenin 3. fıkrası (c) bendinde belirtilen şartları kaybetmesi veya denetimi engelleyici bir hususun bulunması (ilgili fıkra bendi şöyledir: “Uygun hizmet birimleri ile iç kontrol, muhasebe, bilgi işlem ve raporlama sistemlerinin kurulmuş, bu birimler için yeterli personel kadrosunun oluşturulmuş ve personelin buna uygun görev tanımları ile yetki ve sorumluluklarının belirlenmiş olması”,

• Özkaynağının, ödenmiş sermayenin üçte birine gerilemesi,

• Etkin bir risk yönetimi sisteminin tesis edilmemesi,

• Kanuna, ilgili düzenlemelere ve Kurul kararlarına aykırı nitelikte, karar, işlem ve uygulamalarının bulunması

gibi hallerden biri ya da birkaçının bulunması durumunda Kurum, şirketten belirli tedbirleri istemeye yetkili olmakla birlikte, tasarruf şirketleri bakımından tahsisat tarihlerini ileri bir tarihte ertelemek konusunda ayrıca yetkilendirilmiştir.

10. 40. maddede yapılan değişiklikle, Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliği’nin ismi “Finansal Kurumlar Birliği” olarak değiştirilip, şirketler (6361 sayılı Kanun kapsamında olan finansal kiralama, faktöring, finans ve tasarruf şirketleri), varlık yönetim şirketleri ve Kurul gözetim ve denetimine tabi kuruluşlardan Kurulca uygun görülenlerin, faaliyet iznini takiben 1 ay içinde Finansal Kurumlar Birliği’ne üye olması zorunlu tutulmuştur.

11. Kanunun 50. maddesinde öngörülen faaliyet izninin iptaline ilişkin hüküm tasarruf finansman şirketleri dışındaki finans şirketleri bakımından uygulanacak şekilde değiştirilmiştir. Bu hususta 50. maddede öngörülen düzenleme yine tasarruf finansman şirketleri dışında kalan şirketler bakımından uygulanacaktır.

• 15. madde kapsamında Kurumca istenen önlemlerin alınmaması, alınan önlemlere rağmen sorunların uygun bir süre içinde giderilememesi, ya da bu tedbirlerin alınması durumunda dahi sonuç alınmayacağının Kurumca bilinmesi halinde tasarruf finansman şirketleri dışındaki şirketlerin faaliyet izninin iptal edileceği hüküm altına alınmıştır.

2. Tasarruf Finansman Şirketlerini İlgilendiren Değişiklikler

1. Kanunun Amaç ve Kapsam başlıklı maddelerine tasarruf finansman şirketleri ibaresi dahil edilmiştir

2. 3. madde 1. fıkra (ı) bendinde yer alan “Şirket” tanımına Kanun kapsamında yer alan üç şirket dışında tasarruf finansman şirketi eklenmiştir.

3. 3. madde kapsamında yer alan tanımlara, “Tasarruf Finansman Faaliyeti”, “Tasarruf Fon Havuzu”, “Organizasyon Ücreti” ve “Tahsisat” gibi hususlar eklenerek tasarruf finansmanı şirketlerinin kullandıkları hukuki enstrümanlar Kanun kapsamında tanımlanmıştır.

4. 5. maddeye (e) bendi eklenerek tasarruf finansman şirketlerinin ödenmiş sermayesinin yüz milyon Türk lirası olması kararlaştırılmıştır (tüm şirketler bakımından öngörülen hüküm için tıklayınız)

5. 9. maddeye eklenen 5. fıkra ile konut ve taşıt ediniminden doğduğu belgelendirilmeyen borçları finanse etmesi, üçüncü taraflara borç vermesi, ortaklık payı edinmesi ve reklam, ilan ve belgelerinde banka izlenimi uyandıracak ifade ve deyimler ile “katılım” ifadesini kullanmaları yasaklanmış ve kendi faaliyet konuları dışında finansman işlemleri yapmalarının önüne geçilmek istenmiştir.

6. Aynı maddenin 5. fıkrası ile tasarruf finansman şirketlerinin ancak yurt içinde tescil edilmiş konut veya taşıt alımlarına ilişkin finansman sağlayabileceği kararlaştırılmıştır.

7. 12. maddede yapılan değişiklikle birlikte, tasarruf finansman şirketlerinin birleşme, devir, bölünme ve iradi tasfiyelerinin nasıl olacağı hüküm altına alınmıştır. Buna göre;

• Bu işlemlerin Kurumun denetimi Kurulun ise iznine tabi olacağı kararlaştırılmıştır. Bu hususta, tasarruf finansman şirketleri, Kuruma yapılacak işleme ilişkin bir plan sunmak zorundadır.

• Tasarruf finansman şirketinin 12. madde kapsamında tasfiyesine izin verildikten sonra, yeni müşteri edinmesi ve yeni bir taahhüt altına girmesi yasaklanmıştır.

• Bu işlemlere ilişkin sunulan plana uyulmaması, yapılan işlemin müşteri hak ve menfaatlerini zarara uğratacağının tespit edilmesi durumlarından birinin varlığı halinde Kurulca verilen iznin iptal edilebileceği hükme bağlanmıştır.

• Bir tasarruf finansman şirketinin iradi tasfiye izninin iptali halinde ise BDDK tarafından tasfiyesine karar verileceği ve Kanuna yeni eklenen 50/A maddesine göre tasfiye edileceği yine değişiklik kapsamındadır.

8. 15. maddede yapılan değişiklikler, tüm finans şirketleri bakımından uygulanacağı için yukarıda ki açıklamamıza atıf yaparız. (15. maddede yapılan değişiklikler için tıklayınız).

• 15. madde kapsamında sadece tasarruf finansmanı şirketleri bakımından uygulanacak hüküm organizasyon ücretlerinin binde beşini ayırma yükümlülüğüdür. Buna göre eklenen 5. fıkra ile tasfiye halinde tasarruf şirketlerinin, tasarruf sahiplerine ödenmek üzere, organizasyon ücretlerinin binde beşini ayırması zorunluluğu getirilmiştir. BDDK bu oranı belirli bir firmaya ilişkin olmak üzere üç katına kadar artırmaya ve uygulanmasına ilişkin esasları belirlemek konusunda yetkilendirilmiştir.

9. Kanun’a 39/a maddesi eklenerek, tasarruf finansman sözleşmesi tanımlanmıştır, buna göre;

• Tasarruf sözleşmesi; “belirli bir tasarruf tutarı ve dönemine bağlı olarak önceden belirlenmiş koşulların gerçekleşmesi şartıyla konut veya taşıt edinimi için müşteriye finansman kullanımı hakkı veren, şirkete ise müşteriye ait birikmiş tasarruf tutarını yönetme, geri ödeme ve finansman kullandırma yükümlülüğü ile organizasyon ücreti alma hakkı veren, faizsiz finansman esaslarına göre düzenlenen sözleşmedir.”

Aynı maddede bu sözleşmenin hangi şartlarla kurulabileceği kararlaştırılmıştır, yazılı veya mesafeli olarak kurulabileceği hükme bağlanmış olup, Kurul, yazılı şeklin yerine geçebilecek bir yöntem belirlemek konusunda yetkilendirilmiştir.

Müşteriler bakımından 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin cayma hakkı getirilmiştir. Cayma hakkının kullanılması halinde, 14 gün içinde tasarruf finansman şirketine müşteriden alınan tutarın tamamını iade etme şartı getirilmiştir.

Müşteri bakımından tasarruf finansman döneminin bitimine kadar fesih hakkı da bu madde kapsamında getirilen haklardan birisidir. Bu hakkın kullanılması halinde organizasyon ücreti bedeli dışında kalan toplam birikim tutarının müşteriye Kurulca öngörülen süre içinde geri ödenmesi zorunludur.

Sözleşmenin diğer tarafı tasarruf finansman şirketi bakımından ise fesih hakkının ancak müşterinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde var olduğu kararlaştırılmıştır.

Tasarruf finansman sözleşmelerinde asgari olarak; tutarlar, vade, organizasyon ücreti, gelir, maliyet ve masraflar, konut veya taşıt edinimine yönelik tasarruf etme ve finansman kullandırma dönem ve koşulları, iade süre ve şartları, temerrüt, cayma hakkının kullanımı, sözleşmenin sona ermesi, fesih, mirasçılara intikal, üçüncü taraflara devrine ve tarafların hak ve yükümlülüklerine ilişkin hükümlerin yer alacağı kararlaştırılmıştır. Değişikliğe göre, tasarruf finansman şirketleri taahhüt ettikleri yükümlülükleri yerine getirmek zorundadır. 

10. Kanun’a eklenen 39/B maddesiyle tasarruf finansman şirketlerine yeni yükümlülükler getirilmiştir. Buna göre:

• Tasarruf finansman şirketlerinin her bir müşteri grubu ve müşteri bazında bağımsız bir tasarruf finansman planı düzenlemesi gerektiği hükme bağlanmıştır. Ayrıca grup halinde tasarruf uygulamasında, müşterilerin teslimat tarihlerinin, grup için öngörülen toplam vade esas alınarak belirleneceği kararlaştırılmıştır.

• Şirketlerin tasarruf fon havuzu hesaplarını diğer hesaplarından ayırmaları zorunlu tutulmuş ve bu havuzdaki varlıkların, sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmesi dışında kullanılması, devir, temlik, rehin, teminat gösterme, kamu alacaklarının tahsili için haczedilme, hapis hakkı ve takasa konu edilmesi yasaklanmıştır.

• Müşterilerin sözleşme kapsamında alacakları dışında bu havuzlara haciz, ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz konulamayacağı veya iflas masasına dahil edilemeyeceği hükme bağlanmıştır.

• Tasarruf finansman şirketlerinin faizsiz finansman esaslarına göre faaliyet göstereceği kabul edilmiştir.

• Yatırım araçlarının ve faizsiz finansman esaslarına uygun tasarruf ve finansman yöntemleri ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, değişikliğe göre BDDK tarafından belirlenecektir.

11. Tasarruf finansman şirketleri bakımından ayrıca bir faaliyet izninin kaldırılması ve tasfiyesi hükmü öngörülmüştür. Buna göre;

• Likiditenin kasıtlı olarak yanlış hesaplanması, likidite düzeyinin sürdürülememesi veya sürdürülemeyeceğinin anlaşılması,

• 15. maddede öngörülen Kurumca alınması istenen tedbirlerin süresi içinde alınmaması ya da bu tedbirlerin tamamen ya da kısmen alınmasına rağmen mali bünyenin güçlendirilmesine imkân bulunmadığının veya bu tedbirler alınmış olsa dahi mali bünyenin güçlendirilemeyeceğinin tespiti halinde şirketin faaliyet iznini kaldırmaya ve tasfiyesine karar vermeye yetkilendirilmiştir. Ayrıca değişiklikte şu hususa yer verilmiştir: “Bu madde kapsamında tasfiyesine karar verilen şirketlerde müşterilerin sözleşmelerde yer alan finansman kullanma hakları uygulanmaz”. Sayılan hususlar dışında tasfiye kararının Resmî Gazete’de yayımlanacağı hüküm altına alınmıştır.

Tasfiyesine karar verilen şirketin tasfiyesi tasfiye komisyonu tarafından genel hükümlere göre gerçekleştirilip, tasfiye sonrası şirketçe alınan kararlar, ticaret sicil müdürlüklerince, tasfiye komisyonunun talebi üzerine sicile tescil edileceği kabul edilmiştir.

Tasfiye komisyonu BDDK ve TMSF tarafından bildirilecek üyelerden oluşacağı ayrıca 50/A maddesiyle birlikte kabul edilmiştir.

Tasfiyesine karar verilen şirketler bakımından 5411 sayılı Kanun’un 109, 110, 133, 134, 137, 138, 140, 141, 142 madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı ayrıca hükme bağlanmıştır.

12. Kanun’a geçici 7. madde eklenerek tasarruf finansman şirketlerinin geçiş sürecinin nasıl olacağı düzenlenmiştir. Buna göre;

• Yürürlük tarihinden itibaren 1 ay içinde tasarruf finansman faaliyeti yürüten şirketler, Kuruma başvuruda bulunmak, başvuru sırasında en fazla 6 ay içinde durumlarını Kanun hükümlerine uygun hale getireceklerine veya müşterilerinin hak ve menfaatlerine zarar vermeden tasfiye olacaklarına dair bir plan sunmak zorundadırlar.

• Bu başvuru yapılmaksızın faaliyetlerine devam edenler bakımından 46. madde hükmü uygulanacaktır.

• Bu madde kapsamında Kurula ilgili sürenin 6 ayı geçmemek üzere uzatılmasına ilişkin yetki tanınmıştır. Ayrıca Kurul 5. maddenin 1. fıkrası (e) bendi haricindeki yükümlülüklere ilişkin olarak altışar ayı geçmemek üzere iki defa ek süre verebilecektir.

• Kuruma başvuruda bulunan şirketlerden, varlıkları yükümlülüklerini karşılayamayacağı tespit edilen, durumlarını verilen sürede Kanuna uygun hale getirmeyenler ve sunduğu plan yeterli görülmeyenler hakkında, Kurul 50/A maddesi uyarınca tasfiye kararı vermeye yetkilendirilmiştir.

• Bu 7292 sayılı Kanun (bu değişikliklerin yapıldığı ilgili mevzuat yayımlanmadan önce (7 Mart 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır) yapılmış tasarruf finansmanı sözleşmelerinin tadil olunmaksızın devam edeceği kararlaştırılmıştır. Tahsil edilmiş birikim tutarları hakkında ise, 39/B maddesinin 2. fıkrası uygulanacaktır. Kurum 15. maddenin 4. fıkrası uyarınca ayrıca tahsisat tarihlerini ötelemeye yetkilendirilmiştir.

3. Kanun Teklifinde Yer Alan Yeni Kabahat ve Cezalar

Kanun değişikliğiyle birlikte yeni suç ve kabahatler Kanun kapsamına eklenmiştir. Zimmet başlıklı yeni suç 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamında öngörülen zimmet suçuyla çok büyük oranda benzerlik göstermektedir. Kanun değişikliğinde öngörülen yeni suç ve kabahatler şöyledir:

4. Diğer Kanunlarda Yapılan Değişiklikler

1. 2644 sayılı Tapu Kanunu 26. maddesinde yapılan değişiklikle tasarruf finansman sözleşmesinde sağlanacak finansmana karşılık teminat gösterilen taşınmazların ipotek işlemlerinin tapuya tescil edilebilmesi sağlanmıştır.

2. 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu’nun 93. maddesinde değişiklik yapılarak Bankacılık Düzenlenme ve Denetleme Kurumu’nun, tasarruf finansman şirketleri bakımından regülasyon kurumu olarak faaliyet göstermesinin önü açılmıştır.

3. 5411 sayılı Kanun’un 101. maddesinde değişiklik yapılarak tasarruf finansman şirketlerinin de Kurum’a katılma payı ödemesi yapması kararlaştırılmıştır.

4. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 45. maddesinde yapılan değişiklikle birlikte, ilgili bakanlıkça merkezi veri tabanında tutulan verilerin paylaşılabileceği şirketlere tasarruf finansman şirketleri de eklenmiştir.

5. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 57. maddesinde öngörülen konut ve varlık finansmanı kuruluşlarına ilişkin maddede, konut finansmanı kuruluşları tanımına tasarruf finansman şirketleri de eklenmiştir.